Wiedza o skórze
Przewodnik po jakości skóry: lico, wykończenie, klasa i badania
Jakość skóry to dopasowanie skóry do jej przeznaczenia. Ocenia się ją na podstawie rodzaju materiału, lica, wykończenia, selekcji naturalnych znamion i zmierzonych wyników badań, a nie według jednej uniwersalnej skali klas.
Autor: DERIPORT Editorial Team · Opublikowano: · Zaktualizowano:
Co naprawdę oznacza „jakość skóry”
Nie istnieje jedna, uniwersalna skala jakości skóry. Jakość to dopasowanie konkretnej skóry do jej przeznaczenia. Miękka anilinowa skóra jagnięca może być doskonała na rękawiczki i nieodpowiednia na sofę; mocno pigmentowana skóra z licem korygowanym może być właściwym wyborem na wytrzymałą torbę i niewłaściwym na luksusową odzież.
W praktyce jakość skóry ocenia się w pięciu powiązanych obszarach:
- Rodzaj materiału – czy materiał jest skórą naturalną, skórą powlekaną, skórą wtórną, materiałem syntetycznym czy roślinnym
- Lico i warstwa – która warstwa skóry została użyta i w jakim stopniu zmieniono powierzchnię
- Wykończenie – jaka część naturalnej powierzchni pozostaje widoczna
- Selekcja (klasa) – liczba i rodzaj naturalnych znamion i wad
- Zmierzone właściwości użytkowe – wyniki badań fizycznych i chemicznych w odniesieniu do wymagań danego zastosowania
Rodzaj materiału: właściwa terminologia
Precyzyjna terminologia jest podstawą kontroli jakości, a na niektórych rynkach obowiązują również przepisy dotyczące oznakowania skóry i materiałów skóropodobnych.
Materiał | Czym jest | Kluczowa kwestia dla kupujących |
|---|---|---|
Skóra naturalna | Skóra zwierzęca o zachowanej pierwotnej strukturze włóknistej, wygarbowana tak, aby nie ulegała gniciu | Może mieć dowolny rodzaj lica i wykończenia |
Skóra powlekana | Skóra z powłoką powierzchniową grubszą niż 0,15 mm, ale nie większą niż jedna trzecia całkowitej grubości | Powłoka silnie wpływa na wygląd i właściwości użytkowe |
Skóra lakierowana | Skóra z błyszczącym, zwykle grubowarstwowym wykończeniem | Rodzaj wykończenia, a nie odrębny materiał |
Skóra wtórna (bonded leather fibre) | Rozdrobnione włókna skórzane połączone spoiwem w arkusz | Nie jest skórą w ścisłym znaczeniu; nie może być sprzedawana jako skóra naturalna |
Materiały syntetyczne (PU, PVC) | Powłoka polimerowa na tkaninie lub innym podłożu | Nie zawiera skóry |
Materiały roślinne | Materiały zawierające składniki pochodzenia roślinnego, takie jak korek, kaktus, jabłko, winogrona, ananas lub grzybnia | Wiele z nich zawiera również spoiwa lub powłoki polimerowe; skład różni się w zależności od produktu |
Powyższa definicja skóry powlekanej jest zgodna z terminologią stosowaną w EN 15987 i ISO 15115. Przepisy dotyczące oznakowania różnią się w poszczególnych krajach, dlatego należy sprawdzić wymagania każdego rynku docelowego.
Lico i warstwa
Skóra jest na tyle gruba, że można ją dwoić na warstwy. Warstwa zewnętrzna zawiera lico – zwartą strukturę włókien, która nadaje skórze większość jej wytrzymałości i charakteru powierzchni.
- Skóra licowa pełnoziarnista (full grain) – pełna powierzchnia lica, nieszlifowana i niewygładzana. Naturalne znamiona pozostają widoczne. Na ogół najmocniejsza i najtrwalsza powierzchnia.
- Skóra licowa szlifowana (top grain) – warstwa licowa z lekko przeszlifowaną lub wygładzoną powierzchnią w celu zmniejszenia widoczności znamion. Termin ten jest w handlu stosowany niekonsekwentnie, dlatego należy pytać, jaką obróbkę zastosowano.
- Skóra z licem korygowanym – lico mocniej szlifowane, a następnie zwykle tłoczone i pigmentowane w celu uzyskania jednolitej powierzchni.
- Dwoina – dolna warstwa (lub warstwy) skóry bez pierwotnego lica. Stosowana jako zamsz albo powlekana lub tłoczona w celu imitacji lica. Zazwyczaj słabsza niż skóra licowa o tej samej grubości.
Wykończenie
- Anilina – barwiona rozpuszczalnymi barwnikami, z niewielką ilością pigmentu lub bez niego. Ukazuje naturalną powierzchnię i znamiona; wrażliwa na plamy i światło.
- Semi-anilina – lekka warstwa pigmentu wyrównująca kolor przy zachowaniu części naturalnego charakteru.
- Skóra pigmentowana – pigmentowana powłoka powierzchniowa zapewniająca jednolity kolor i większą odporność na ścieranie i zabrudzenia, przy mniej naturalnym charakterze.
- Wykończenia specjalne – nubuk i zamsz (powierzchnie szlifowane), nappa (miękka, pełna skóra licowa o gładkim chwycie), pull-up i crazy horse (efekty olejowe lub woskowe), wykończenia tłoczone, metaliczne i lakierowane.
Więcej wykończenia oznacza zazwyczaj większą jednolitość i ochronę, a mniej widocznego naturalnego lica. Żadne z tych rozwiązań nie jest z natury lepsze.
Selekcja i naturalne znamiona
Skóra jest materiałem naturalnym i każda skóra nosi ślady swojej historii: blizny, ukąszenia owadów, ślady wzrostu, żyłki, znaki wypalane oraz obszary o luźniejszej strukturze włókien, zwłaszcza w kierunku brzucha. Garbarnie sortują skóry na sortymenty lub klasy według powierzchni wolnej od takich znamion.
Systemy klasyfikacji ustalają poszczególne garbarnie lub uzgadniają je kupujący i dostawca; nie istnieje ogólnoświatowa standardowa skala klas. Przy składaniu zamówienia:
- Uzgodnij, co jest wadą, a co dopuszczalną cechą naturalną
- Uzgodnij wzorzec referencyjny lub zdjęcia dla każdego sortymentu
- Określ oczekiwaną powierzchnię użytkową lub wydajność krojenia, jeśli ma to znaczenie dla kalkulacji kosztów
- Sprawdź położenie znamion względem potrzebnych elementów wykroju
Wydajność krojenia zależy również od tego, jak dobrze krojczy rozmieszcza elementy wykroju wokół znamion, oraz od kierunku rozciągliwości skóry.
Zmierzone właściwości użytkowe: istotne badania
W przypadku większości zamówień handlowych kontrola wizualna nie wystarcza. Typowe badania laboratoryjne, z których wiele opisano w normach ISO i EN, obejmują:
- Grubość (ISO 2589) – mierzona przy określonym nacisku i w określonych warunkach
- Wytrzymałość na rozciąganie i wydłużenie (ISO 3376)
- Wytrzymałość na rozdzieranie (seria ISO 3377)
- Odporność barwy na tarcie (ISO 11640) – ile barwy przenosi się na tkaninę ścierającą
- Odporność na wielokrotne zginanie (seria ISO 5402) – odporność na pękanie przy wielokrotnym zginaniu, istotna dla wierzchów obuwia i toreb
- Przyczepność wykończenia (ISO 11644) – jak mocno warstwa wykończenia jest związana ze skórą
- Zawartość chromu(VI) (seria ISO 17075) oraz inne badania substancji ograniczonych
To, które badania mają zastosowanie i jakie wyniki są dopuszczalne, zależy od produktu. Skóry obuwnicze, tapicerskie, samochodowe i odzieżowe mają różne typowe wymagania, a wiele marek publikuje własne specyfikacje. Należy korzystać z akredytowanego laboratorium oraz uzgodnić metody badawcze i poziomy akceptacji przed rozpoczęciem produkcji.
Proste kontrole, które można przeprowadzić na próbkach
Kontrole te nie zastępują badań laboratoryjnych, ale pomagają we wstępnej ocenie próbek:
- Obejrzyj krawędź cięcia – skóra naturalna ma włóknisty przekrój; skóra powlekana ma widoczną warstwę powierzchniową; materiały syntetyczne zazwyczaj mają podkład tekstylny lub piankowy.
- Dokładnie zbadaj powierzchnię – naturalne lico ma nieregularny układ porów; wzory tłoczone się powtarzają.
- Zegnij skórę – zwróć uwagę na pękanie, siateczkowe spękania wykończenia lub „luźne lico”, które marszczy się, odstając od włókien pod spodem.
- Potrzyj białą ściereczką – orientacyjna ocena przenoszenia barwy, zwłaszcza w przypadku aniliny i nubuku.
- Sprawdź jednolitość – porównaj kilka skór lub elementów pod względem odcienia, grubości i chwytu.
Przygotowanie specyfikacji jakościowej
Dobra specyfikacja sprawia, że jakość staje się mierzalna. Należy uwzględnić:
- Rodzaj materiału, pochodzenie zwierzęce i metodę garbowania
- Rodzaj lica, rodzaj wykończenia i wzorzec koloru z tolerancją
- Zakres grubości i metodę pomiaru
- Sortyment lub klasę, wraz ze wzorcami referencyjnymi
- Badania fizyczne i poziomy akceptacji właściwe dla danego zastosowania
- Wymagania dotyczące zgodności chemicznej dla rynków docelowych
- Wymagania dotyczące pakowania, oznakowania i dokumentacji
Kupujący mogą przesłać firmie DERIPORT swoją specyfikację w celu uzyskania oferty.
Najczęściej zadawane pytania
Jakich badań należy wymagać?
Zależy to od wyrobu. Typowe badania obejmują grubość, wytrzymałość na rozciąganie i rozdzieranie, odporność wybarwienia na tarcie, odporność na wielokrotne zginanie, przyczepność wykończenia oraz zawartość chromu(VI). Metody i wartości graniczne należy uzgodnić z dostawcą i korzystać z akredytowanego laboratorium.
Czy istnieją międzynarodowe klasy skór, takie jak A, B i C?
Klasy literowe są powszechnie stosowane, ale definiują je poszczególne garbarnie lub uzgadniają kupujący z dostawcą, a nie jedna międzynarodowa norma. Zawsze należy potwierdzić, co oznacza dana klasa, i korzystać z próbek referencyjnych.
Jaka jest różnica między skórą naturalną a skórą wtórną?
Skóra naturalna zachowuje pierwotną włóknistą strukturę skóry zwierzęcej. Skóra wtórna jest wytwarzana z rozdrobnionych włókien skórzanych połączonych spoiwem i nie jest skórą w ścisłym znaczeniu. Sprzedawanie jej jako skóry naturalnej wprowadza w błąd.
Czy skóra full grain zawsze oznacza najlepszą jakość?
Full grain to na ogół najwytrzymalsza i najbardziej naturalna powierzchnia, ale widoczne są na niej naturalne ślady, a przy wykończeniu anilinowym łatwo się plami. W wyrobach intensywnie użytkowanych lepiej może sprawdzić się skóra z korygowanym licem lub pigmentowana. Najlepszy wybór zależy od zastosowania końcowego i oczekiwanego wyglądu.
