دانش چرم
راهنمای کیفیت چرم: رویه، تکمیل، درجه و آزمون
کیفیت چرم یعنی تناسب میان یک چرم و کاربرد نهایی آن. این کیفیت بر اساس نوع ماده، رویه، تکمیل، گزینش نشانههای طبیعی و عملکرد اندازهگیریشده در آزمونها سنجیده میشود، نه بر اساس یک مقیاس درجهبندی جهانی واحد.
نویسنده: DERIPORT Editorial Team · انتشار: · بهروزرسانی:
«کیفیت چرم» واقعاً به چه معناست
هیچ مقیاس کیفی واحد و جهانی برای چرم وجود ندارد. کیفیت یعنی تناسب میان یک چرم مشخص و کاربرد مورد نظر آن. یک پوست بره آنیلین نرم میتواند برای دستکش عالی و برای مبل نامناسب باشد؛ یک چرم رویه اصلاحشده با پیگمنت سنگین میتواند انتخاب درستی برای یک کیف بادوام و انتخاب نادرستی برای یک پوشاک لوکس باشد.
در عمل، کیفیت چرم در پنج حوزه بههمپیوسته ارزیابی میشود:
- نوع ماده – اینکه ماده چرم طبیعی، چرم روکشدار، الیاف چرم بازیافتی (bonded)، مصنوعی یا گیاهپایه است
- رویه و برش – کدام لایه پوست استفاده شده و سطح تا چه حد تغییر یافته است
- تکمیل – چه مقدار از سطح طبیعی نمایان باقی مانده است
- گزینش (درجه) – تعداد و نوع نشانههای طبیعی و عیوب
- عملکرد اندازهگیریشده – نتایج آزمونهای فیزیکی و شیمیایی در برابر الزامات کاربرد نهایی
نوع ماده: اصطلاحات را درست به کار ببرید
اصطلاحات دقیق، شالوده کنترل کیفیت است و برخی بازارها نیز برای چرم و مواد شبهچرم مقررات برچسبگذاری دارند.
ماده | چیست | نکته کلیدی برای خریداران |
|---|---|---|
چرم طبیعی | پوست بزرگ یا کوچک با ساختار الیافی اولیه خود که برای فسادناپذیری دباغی شده است | میتواند هر نوع رویه یا تکمیلی داشته باشد |
چرم روکشدار | چرمی با روکش سطحی ضخیمتر از 0.15 mm (اما نه بیش از یکسوم ضخامت کل) اما نه بیش از یکسوم ضخامت کل | روکش بهشدت بر ظاهر و عملکرد اثر میگذارد |
چرم ورنی | چرمی با تکمیل براق، معمولاً با لایهگذاری ضخیم | یک نوع تکمیل است، نه مادهای جداگانه |
الیاف چرم بازیافتی (bonded) | الیاف چرم که خرد شده و با یک چسباننده به صورت ورق درآمدهاند | به معنای دقیق چرم نیست؛ نباید به عنوان چرم طبیعی فروخته شود |
مصنوعی (PU، PVC) | پوشش پلیمری روی پارچه یا زیرلایه دیگر | فاقد محتوای چرم |
مواد گیاهپایه | موادی با محتوای گیاهی مانند چوبپنبه، کاکتوس، سیب، انگور، آناناس یا میسلیوم | بسیاری از آنها حاوی چسبانندهها یا پوششهای پلیمری نیز هستند؛ ترکیب بسته به محصول متفاوت است |
تعریف چرم روکشدار در بالا از اصطلاحشناسی EN 15987 و ISO 15115 پیروی میکند. مقررات برچسبگذاری در کشورهای مختلف متفاوت است، بنابراین الزامات هر بازار مقصد را بررسی کنید.
رویه و برش
پوست به اندازهای ضخیم است که بتوان آن را به چند لایه تقسیم کرد. لایه بیرونی حامل رویه (گرین) است، یعنی ساختار الیافی متراکمی که بیشترین استحکام و ویژگی سطحی چرم را فراهم میکند.
- فولگرین – سطح کامل رویه، بدون سنبادهزنی یا سابزنی. نشانههای طبیعی نمایان میمانند. معمولاً مستحکمترین و بادوامترین سطح.
- تاپگرین – لایه رویه که سطح آن برای کاهش نشانهها بهآرامی سنباده یا ساب زده شده است. این اصطلاح در تجارت بهطور ناهمسان به کار میرود، بنابراین بپرسید چه فرآوریای انجام شده است.
- رویه اصلاحشده – رویهای که شدیدتر ساب زده شده و سپس معمولاً برای ایجاد سطحی یکنواخت برجستهکاری و پیگمنته شده است.
- چرم اسپلیت – لایه(های) زیرین پوست بدون رویه اصلی. به صورت جیر استفاده میشود، یا برای تقلید رویه روکش یا برجستهکاری میشود. معمولاً از چرم رویهدار با همان ضخامت ضعیفتر است.
تکمیل
- آنیلین – با رنگهای محلول و پیگمنت اندک یا بدون پیگمنت رنگآمیزی شده است. سطح و نشانههای طبیعی را نشان میدهد؛ در برابر لک و نور حساس است.
- نیمهآنیلین – یک لایه پیگمنتی سبک که رنگ را یکنواخت میکند و در عین حال بخشی از ویژگی طبیعی را حفظ میکند.
- پیگمنته – یک روکش سطحی پیگمنته که رنگ یکنواخت و مقاومت بیشتر در برابر سایش و آلودگی ایجاد میکند، با ویژگی طبیعی کمتر.
- تکمیلهای ویژه – نوبوک و جیر (سطوح سابخورده)، ناپا (چرم رویهدار نرم، پُر و با دستخور صاف)، پولآپ و کریزیهورس (جلوههای روغن یا موم)، تکمیلهای برجستهکاریشده، متالیک و ورنی.
تکمیل بیشتر معمولاً به معنای یکنواختی و محافظت بیشتر و رویه طبیعی کمتر نمایان است. هیچیک ذاتاً بهتر نیست.
گزینش و نشانههای طبیعی
چرم یک ماده طبیعی است و هر پوست سرگذشتی دارد: جای زخم، نیش حشرات، خطوط رشد، رگها، داغها و نواحی با ساختار الیافی شُلتر، بهویژه به سمت شکم. دباغیخانهها پوستها را بر اساس مساحت عاری از این نشانهها در گزینشها یا درجهها دستهبندی میکنند.
سیستمهای درجهبندی توسط هر دباغیخانه تعیین یا میان خریدار و تأمینکننده توافق میشوند؛ هیچ مقیاس درجهبندی استاندارد جهانی وجود ندارد. هنگام سفارش:
- درباره اینکه چه چیزی عیب و چه چیزی ویژگی طبیعی قابلقبول محسوب میشود توافق کنید
- برای هر گزینش، روی یک نمونه مرجع یا عکس توافق کنید
- در صورتی که برای هزینهیابی شما اهمیت دارد، مساحت قابل استفاده یا ارزش برش مورد انتظار را مشخص کنید
- موقعیت نشانهها را نسبت به قطعات الگوی مورد نیاز خود بررسی کنید
بهرهوری برش همچنین به این بستگی دارد که برشکار تا چه حد قطعات الگو را بهخوبی در اطراف نشانهها جای دهد و به جهت کشش در پوست.
عملکرد اندازهگیریشده: آزمونهای مهم
بازرسی چشمی برای بیشتر سفارشهای تجاری کافی نیست. آزمونهای آزمایشگاهی رایج که بسیاری از آنها در استانداردهای ISO و EN شرح داده شدهاند، عبارتاند از:
- ضخامت (ISO 2589) – اندازهگیریشده تحت فشار و شرایط تعریفشده
- استحکام کششی و ازدیاد طول (ISO 3376)
- استحکام پارگی (سری ISO 3377)
- ثبات رنگ در برابر مالش (ISO 11640) – میزان انتقال رنگ به پارچه مالش
- مقاومت در برابر خمش (سری ISO 5402) – مقاومت در برابر ترکخوردگی تحت خمش مکرر، مهم برای رویه کفش و کیف
- چسبندگی تکمیل (ISO 11644) – میزان اتصال محکم لایه تکمیل به چرم
- محتوای کروم(VI) (سری ISO 17075) و سایر آزمونهای مواد محدودشده
اینکه کدام آزمونها اعمال میشوند و چه نتایجی قابلقبول است، به محصول بستگی دارد. چرمهای کفش، رویه مبلمان، خودرو و پوشاک هر یک الزامات معمول متفاوتی دارند و بسیاری از برندها مشخصات خود را منتشر میکنند. از یک آزمایشگاه معتبر (اکرودیته) استفاده کنید و روشهای آزمون و سطوح قبولی را پیش از تولید توافق کنید.
بررسیهای سادهای که میتوانید روی نمونهها انجام دهید
این بررسیها جایگزین آزمون آزمایشگاهی نیستند، اما به غربالگری نمونهها کمک میکنند:
- به لبه برش نگاه کنید – چرم طبیعی مقطعی الیافی نشان میدهد؛ چرم روکشدار یک لایه سطحی نمایان دارد؛ مواد مصنوعی معمولاً زیرلایه پارچهای یا فومی نشان میدهند.
- سطح را از نزدیک بررسی کنید – رویه طبیعی الگوهای منافذ نامنظم دارد؛ الگوهای برجستهکاریشده تکرار میشوند.
- چرم را خم کنید – مراقب ترکخوردگی، ترکهای ریز تکمیل یا رویه «لولهای» (pipey) باشید که بهصورت شُل از الیاف زیرین جدا شده و چین میخورد.
- با یک پارچه سفید مالش دهید – نشانهای از انتقال رنگ، بهویژه در آنیلین و نوبوک.
- یکنواختی را بررسی کنید – چند پوست یا قطعه را از نظر تهرنگ، ضخامت و دستخور با هم مقایسه کنید.
نگارش مشخصات کیفی
یک مشخصات خوب کیفیت را قابل اندازهگیری میکند. موارد زیر را بگنجانید:
- نوع ماده، منشأ حیوانی و روش دباغی
- نوع رویه، نوع تکمیل و مرجع رنگ همراه با تلرانس
- محدوده ضخامت و روش اندازهگیری
- گزینش یا درجه، همراه با نمونههای مرجع
- آزمونهای فیزیکی و سطوح قبولی مرتبط با کاربرد نهایی
- الزامات انطباق شیمیایی برای بازارهای مقصد
- نیازهای بستهبندی، برچسبگذاری و مستندات
خریداران میتوانند مشخصات مورد نظر خود را برای دریافت پیشفاکتور به DERIPORT ارسال کنند.
پرسشهای متداول
چه آزمونهایی باید درخواست کنم؟
این به محصول بستگی دارد. آزمونهای رایج شامل ضخامت، استحکام کششی و پارگی، ثبات رنگ در برابر سایش، مقاومت در برابر خمش، چسبندگی پرداخت و میزان کروم (VI) است. روشها و حدود قبولی را با تأمینکننده توافق کنید و از یک آزمایشگاه معتبر (اکرودیته) استفاده نمایید.
آیا درجهبندیهای بینالمللی چرم مانند A، B و C وجود دارد؟
درجهبندیهای حرفی بهطور گسترده استفاده میشوند، اما توسط هر دباغی بهصورت جداگانه تعریف یا میان خریدار و تأمینکننده توافق میشوند، نه توسط یک استاندارد بینالمللی واحد. همواره معنای هر درجه را تأیید کنید و از نمونههای مرجع استفاده نمایید.
تفاوت چرم طبیعی و چرم بازیافتی (bonded) چیست؟
چرم طبیعی ساختار الیافی اصلی پوست را حفظ میکند. الیاف چرم بازیافتی از الیاف خردشدهٔ چرم ساخته میشود که با یک چسباننده به هم متصل شدهاند و به معنای دقیق کلمه چرم نیست. فروش آن بهعنوان چرم طبیعی گمراهکننده است.
آیا چرم فول گرین همیشه بهترین کیفیت را دارد؟
فول گرین عموماً مستحکمترین و طبیعیترین سطح است، اما نشانههای طبیعی را نشان میدهد و در پرداختهای آنیلین ممکن است بهآسانی لکه شود. برای محصولات با استفادهٔ سنگین، چرم با دانهٔ اصلاحشده یا پیگمنتی ممکن است عملکرد بهتری داشته باشد. بهترین انتخاب به کاربرد نهایی و ظاهر مورد نظر بستگی دارد.
